Một tổng quan hệ thống công bố năm 2025 cho thấy liệu pháp tế bào gốc trung mô (mesenchymal stem cells, MSCs) không làm tăng tỷ lệ hình thành khối u ở người khi được sử dụng đúng quy trình. Kết quả này củng cố thêm dữ liệu an toàn của MSCs trong nhiều ứng dụng lâm sàng tái tạo và điều hòa miễn dịch.
Bối cảnh khoa học
MSCs là quần thể tế bào đa năng được quan tâm rộng rãi nhờ khả năng tái tạo mô, điều hòa miễn dịch và giảm viêm. Trên lâm sàng, MSCs đã được nghiên cứu trong nhiều bệnh cảnh như thoái hóa khớp, viêm khớp, đau lưng, bệnh viêm ruột, đa xơ cứng, viêm khớp dạng thấp và một số rối loạn khác.
Mối lo ngại về tính sinh u của tế bào gốc thường bắt nguồn từ tế bào gốc phôi, vốn có tính đa năng cao hơn và có thể tạo teratoma. Trong khi đó, MSCs là tế bào đa tiềm năng, có mức độ biệt hóa hạn chế hơn, nên câu hỏi đặt ra là liệu chúng có gây tăng sinh ác tính hoặc thúc đẩy ung thư hay không.
Thiết kế và phương pháp
Tác giả thực hiện tìm kiếm hệ thống trên PubMed đối với các thử nghiệm lâm sàng sử dụng MSCs qua các đường đưa tế bào gồm tiêm tĩnh mạch, tiêm nội khớp, tiêm bắp và tiêm trong màng cứng/tủy sống. Bài tổng quan cũng sàng lọc các nghiên cứu có ghi nhận biến cố ung thư sau điều trị MSC ở người.
Các nghiên cứu được loại trừ nếu:
- Có phối hợp thêm phương pháp điều trị khác.
- Bao gồm bệnh nhân đã có ung thư hoặc tổn thương tiền ung thư.
- Không có bản tiếng Anh.
Sau sàng lọc, tác giả phân tích 217 nghiên cứu với tổng cộng 7.155 người tham gia. Trong đó có 110 nghiên cứu có nhóm chứng và 107 nghiên cứu không có nhóm chứng.
Kết quả chính
Trong toàn bộ dữ liệu được tổng hợp:
- Có 12 trường hợp ác tính được ghi nhận ở nhóm nhận MSCs trên 4.796 bệnh nhân.
- Có 6 trường hợp ác tính ở nhóm chứng trên 2.359 người tham gia.
- Phân tích thống kê ở các nghiên cứu có đối chứng cho thấy p = 0,82, nghĩa là không có khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa nhóm MSCs và nhóm chứng về nguy cơ hình thành khối u.
Thời gian theo dõi dao động từ 0 đến 120 tháng, với thời gian theo dõi trung bình 13,92 tháng. Có 76,96% nghiên cứu cung cấp dữ liệu theo dõi ít nhất 6 tháng, bao phủ 79,39% tổng số bệnh nhân trong tổng quan này.
Ý nghĩa đối với thực hành nghiên cứu và lâm sàng
Kết quả của tổng quan này cho thấy MSCs, khi được sử dụng đúng quy trình, không làm tăng nguy cơ sinh u ở người trong các nghiên cứu hiện có. Điều này có ý nghĩa quan trọng đối với các trung tâm đang triển khai hoặc phát triển liệu pháp tế bào, vì dữ liệu an toàn là một trong những yếu tố cốt lõi để chuyển giao công nghệ từ phòng thí nghiệm sang ứng dụng lâm sàng.
Điểm mạnh của phân tích là số lượng nghiên cứu lớn, phạm vi nguồn MSCs đa dạng, bao gồm tủy xương, mô mỡ và dây rốn, cả nguồn tự thân lẫn dị ghép. Tuy nhiên, tác giả cũng lưu ý một hạn chế quan trọng: thời gian theo dõi của một số nghiên cứu còn ngắn hơn thời gian tiềm ẩn hình thành ung thư, nên vẫn cần các nghiên cứu theo dõi dài hạn hơn.
Kết luận
Tổng quan hệ thống này cung cấp bằng chứng cho thấy liệu pháp tế bào gốc trung mô không làm tăng tỷ lệ hình thành khối u trong các nghiên cứu lâm sàng hiện có. Dữ liệu thu được ủng hộ tính an toàn của MSCs, đặc biệt khi được sản xuất, kiểm soát chất lượng và sử dụng theo đúng chuẩn thực hành.
Link gốc: https://www.heraldopenaccess.us/openaccess/mesenchymal-stem-cell-treatment-does-not-result-in-tumor-formation-a-systematic-review